რატომ არ ჰგავს ძველი თბილისი არცერთ სხვა ქალაქს
თბილისის ძველი ქალაქი (ძველი თბილისი) მუზეუმი არ არის — ეს ცოცხალი უბანია, სადაც ქართული ოჯახები თაობებია ცხოვრობენ იმავე მოჩუქურთმებულ ხის აივნიან სახლებში. ქუჩები 1500 წლიან სპარსულ, რუსულ, ოსმალურ და ქართულ ისტორიას აფენს მჭიდრო, ფეხით სავალ სივრცეში, რომელსაც ევროპასა თუ ახლო აღმოსავლეთში ვერაფერი შეედრება.
მთავარია იცოდე, სად იყურო. თიმური გატარებთ ტურისტული ბილიკის მიღმა ეზოებში, დამალულ წყაროებსა და უბნის ეკლესიებში, რომლებიც განსაზღვრავს, თუ როგორია თბილისში ცხოვრება.
კვარტლების ისტორია
თბილისი V საუკუნეში მეფე ვახტანგ გორგასალმა დააარსა. ლეგენდის თანახმად, მეფე აქ ნადირობდა, როცა მისი ქორი ცხელ წყაროში ჩავარდა — ფრინველი თერმულმა წყლებმა განკურნა. იმ თბილმა გოგირდის წყაროებმა მისცა ქალაქს სახელი: „თბილი“ ქართულად ნიშნავს „თბილს“.
ძველი ქალაქი იმ წყაროების გარშემო გაიზარდა. აბანოთუბნის უბანი გუმბათოვანი აბანოებით, მეტეხი თავისი V საუკუნის ეკლესიით მდინარის თავზე კლდეზე შემომჯდარი, ნარიყალა — სპარსული ციხე, მოგვიანებით არაბების მიერ გაფართოებული. ყოველმა დამპყრობელმა კვალი დატოვა არქიტექტურაში.
განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს საცხოვრებელი კვარტლები მოჩუქურთმებული ხის აივნებით. ეს ტურისტებისთვის დადგმული დეკორაცია არ არის — აქ ხალხი დღემდე ცხოვრობს. თიმურმა იცის კონკრეტული სახლებისა და ოჯახების ისტორიები, რომლებიც დაგეხმარებათ იმის გაგებაში, როგორ შეიცვალა ქალაქი საუკუნეების განმავლობაში.
რა ხდის ამ ტურს განსხვავებულს
აგრეგატორებით გაყიდული ტურებისგან განსხვავებით, ამ მარშრუტს არ აქვს სავალდებულო გაჩერებები სუვენირების მაღაზიებთან და ფასიანი სარეკლამო შესვენებები. მხოლოდ ისტორია, არქიტექტურა და ნამდვილი თბილისი.
მარშრუტი თქვენს ინტერესებს ერგება: ისტორიის მოყვარულებისთვის — მეტი დრო მეტეხსა და ნარიყალაზე; არქიტექტურის მოყვარულებისთვის — უფრო ღრმად ვიჭრებით ეზოებსა და აივნიან ქუჩებში. იხილეთ ასევე: თბილისი ერთ დღეში: ფეხით მარშრუტი.
თავისუფლების მოედანი — სადაც ისტორია მოხდა
ვიწყებთ თავისუფლების მოედანზე, ცენტრალურ მოედანზე, სადაც თბილისის ყველაზე დრამატული ისტორიული მოვლენები გაიშალა — საბჭოთა ეპოქის დემონსტრაციებიდან 2003 წლის ვარდების რევოლუციამდე. წმინდა გიორგის ოქროს ქანდაკებამ, რომელიც გველეშაპს ამარცხებს (2006), ჩაანაცვლა საბჭოთა ლენინის ქანდაკება — გარდაქმნა, რომელიც საქართველოს XX საუკუნის მთელ ისტორიას ერთ გამოსახულებაში მოგვითხრობს.
სიონის ტაძარი — 500 წლიანი უწყვეტობა
სიონის ტაძარი (VI საუკუნე, არაერთხელ აღდგენილი) ინახავს წმინდა ნინოს ჯვარს — ვაზის ჯვარს, წმინდანის საკუთარი თმით შეკრულს, რომელსაც ის სასწაულების საქმნელად იყენებდა 337 წელს საქართველოში ქრისტიანობის მოტანისას. ორიგინალი ჯვარი აქ V საუკუნიდანაა. ბუნდოვნად განათებული ინტერიერი უძველესი ფრესკებითა და მოციმციმე სანთლებით ნამდვილად ამაღელვებელია არარელიგიური სტუმრებისთვისაც.
აბანოთუბანი — სამი სარწმუნოება 100 მეტრში
აბანოთუბნის გოგირდის აბანოების უბანში იპოვით სუნიტურ მეჩეთს, ებრაულ სინაგოგასა და სომხურ მართლმადიდებლურ ეკლესიას ერთმანეთისგან 100 მეტრში — ყველა მოქმედი, ყველა ღია სტუმრებისთვის. ეს სიახლოვე შემთხვევითი არ არის; ის ასახავს საუკუნეების მიზანმიმართულ თანაარსებობას, რაც საქართველოს ერთ-ერთი უდიდესი კულტურული მიღწევაა.
ლეღვთახევის ჩანჩქერი ხეობაში იმალება ზუსტად აბანოების გუმბათების უკან — 25-მეტრიანი კასკადი, რომელსაც ტურისტების უმეტესობა ჩაუვლის იმის გაცნობიერების გარეშე, რომ ის არსებობს. აბანოთუბნის სინაგოგა ასხარმოვას ქუჩაზე კავკასიაში ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი სინაგოგაა, აგებული 1895 წელს. ჯუმას მეჩეთი და სომხური ნორაშენის ეკლესია ახლოს დგას: სამი რელიგიური ნაგებობა ერთმანეთისგან 100 მეტრში. ისინი მუზეუმები არ არიან — ყველა მოქმედი სალოცავია. პარასკევობით რამდენიმე ასეული მლოცველი იკრიბება მეჩეთში. ეს ნამდვილი თბილისია — არა ღია ბარათებისთვის, არამედ გასაგებად.
ნარიყალა — ციხე ქალაქის თავზე
IV საუკუნის სპარსული ნარიყალას ციხე გააფართოვეს არაბებმა, ბიზანტიელებმა, მონღოლებმა და რუსებმა — მისი კედლები 1600 წლიან გადაფარულ იმპერიებს წარმოადგენს. ზედა გალავნიდან 360° პანორამა გაქვთ: მტკვარი ქვევით მიიკლაკნება, ძველი ქალაქის სახურავები, მეტეხის ეკლესია კლდეზე და ქართლის დედის ქანდაკება ვაკის გორაკების თავზე. ციხემდე ფეხით მიხვალთ ციცაბო ბილიკით ან საბაგიროთი (₾5 თითო მიმართულებით) — ორივე ვარიანტი შესანიშნავია და თიმური ჯგუფის მიხედვით გირჩევთ.
მეტეხი და ანჩისხატი — უძველესი ეკლესიები
მეტეხის ეკლესია (XIII საუკუნე) კლდეზე დგას მტკვრის თავზე — ადგილი, სადაც გადმოცემით წმინდა ნინო იყო დაპატიმრებული მეფის მოქცევამდე. ვახტანგ გორგასლის ბრინჯაოს საცხენოსნო ქანდაკება ეკლესიის ქვემოთ თბილისის ერთ-ერთი ცნობადი გამოსახულებაა. ქალაქის მეორე მხარეს ანჩისხატის ბაზილიკა (V–VI საუკუნე) თბილისში უძველესი მდგარი ეკლესიაა — მშვიდი, აგურის კამაროვანი სივრცე ისეთი სიახლოვით, რომელსაც დიდი ტაძრები ვერ შეედრება.
დეტალური მარშრუტი და რას მივაქციოთ ყურადღება
ძველი თბილისის ფეხით ტურის დროს იხილავთ უამრავ მნიშვნელოვან ღირსშესანიშნაობას. თავისუფლების მოედნიდან დაწყებული, სადაც წმინდა გიორგის ქანდაკება ოქროს სვეტზე დგას, მივემართებით შარდენის ქუჩაზე — ცნობილი ანტიკვარული მაღაზიებით, გალერეის ეზოებითა და XIX საუკუნის ჭედური აივნებით. ვიწრო შესახვევებში გავლისას შედიხართ აბანოთუბნის უბანში, გოგირდის აბანოებით ცნობილში, სადაც არა მხოლოდ საბანაო ტრადიციაზე გაიგებთ, არამედ იმ მინერალური წყაროების სუნსაც იგრძნობთ, რომლებმაც თბილისს სახელი მისცა.
შემდეგი ღირსშესანიშნაობა ნარიყალას ციხეა, საიდანაც ქალაქისა და მტკვრის სუნთქვის შემკვრელი ხედი გელით. ასვლა საბაგიროთი შეიძლება, რაც მარშრუტს თავგადასავლის ელფერს ჰმატებს. ციხის მონახულების შემდეგ მივემართებით ლამაზი მეტეხის ეკლესიისკენ, კლდეზე აშენებულისკენ, და ვხედავთ მეფე ვახტანგ გორგასლის, ქალაქის დამაარსებლის, ქანდაკებას. თითოეული ეს გაჩერება ისტორიითა და ატმოსფეროთია სავსე, რაც ძველ თბილისს უნიკალურს ხდის.
არ გამოტოვოთ ძველი სახლების არქიტექტურა მოჩუქურთმებული აივნებითა და ლამაზი ეზოებით — იდეალურია ფოტოგრაფიისთვის. ტურის ბოლოსკენ გავივლით ლესელიძის ქუჩას (ახლა კოტე აფხაზის ქუჩა), სადაც ერთ-ერთ რესტორანში ადგილობრივ კერძებს დააგემოვნებთ და ცოცხალი მუსიკით დატკბებით. ეს მარშრუტი არა მხოლოდ ისტორიას გაცნობთ, არამედ იმის შეგრძნებას გაძლევთ, თუ როგორია თბილისი სინამდვილეში.