სვეტიცხოვლობა (მცხეთობა) 14 ოქტომბერს: გადმოცემა, დღესასწაული მცხეთაში და როგორ ჩავიდეთ

სტუმრები მცხეთაში თითქმის ყოველ კვირას მიმყავს და 14 ოქტომბერს ეს წყნარი ქალაქი უცნობი ხდება: მომლოცველთა ნაკადი, ჩურჩხელისა და ღვინის დახლები, ხალხური სიმღერები ქუჩებში. თუ ოქტომბრის შუა რიცხვებში საქართველოში ხართ, სვეტიცხოვლობა ძველი დედაქალაქის დღესასწაულზე ნახვის საუკეთესო მიზეზია. ქვემოთ არის თარიღები, გადმოცემა და პრაქტიკული რჩევები.

როდის არის სვეტიცხოვლობა

დღესასწაული უძრავია — 14 ოქტომბერი, ძველი სტილით 1 ოქტომბერი. ეს მთელ საქართველოში ოფიციალური დასვენების დღეა.

ოქტომბრის შუა რიცხვებში რთველია, ამიტომ დღესასწაულზე მოგზაურობა კახეთთან ერთად კარგად ეწყობა. ამ თვის სხვა მოვლენები — სტატიაში საქართველო ოქტომბერში.

გადმოცემა: ქრისტეს კვართი და ცხოველი სვეტი

საეკლესიო გადმოცემით, მცხეთელი ებრაელი ელიოზი ჯვარცმისას იერუსალიმში იმყოფებოდა და ქრისტეს კვართი შინ ჩამოიტანა. მისმა დამ, სიდონიამ, კვართი ხელში აიღო და მას ჩახუტებული გარდაიცვალა. იგი კვართთან ერთად დაკრძალეს, საფლავზე კი უზარმაზარი ლიბანის კედარი ამოიზარდა.

სამი საუკუნის შემდეგ, როცა მეფე მირიანმა წმინდა ნინოს ქადაგებით ქრისტიანობა მიიღო, კედარი პირველი ეკლესიის სვეტებისთვის მოჭრეს. გადმოცემით, ერთი სვეტი ჰაერში აიჭრა და ადგილზე მხოლოდ ნინოს ლოცვის შემდეგ დაეშვა. აქედანაა სახელიც: სვეტიცხოველი — „ცხოველი სვეტი“. ტრადიციით, კვართი დღესაც ტაძრის ქვეშ განისვენებს.

სვეტიცხოვლის ტაძარი: რა უნდა იცოდეთ

• ასაკი. პირველი ხის ეკლესია IV საუკუნისაა. დღევანდელი ტაძარი 1010–1029 წლებში ხუროთმოძღვარმა არსუკისძემ ააშენა.
• სტატუსი. ჯვრის მონასტერთან და სამთავროსთან ერთად ტაძარი UNESCO-ს ძეგლის „მცხეთის ისტორიული ძეგლების“ ნაწილია.
• სამეფო განსასვენებელი. აქ ბევრი ქართველი მეფეა დაკრძალული, მათ შორის ვახტანგ გორგასალი და ერეკლე II.
• შესვლა უფასოა, ჩაცმის წესი კი ნებისმიერი ტაძრის მსგავსია: ქალებს კაბა და თავსაფარი, მამაკაცებს გრძელი შარვალი.

რა ვნახოთ ტაძრის შიგნით

დღესასწაულზე შიგნით ძალიან ვიწროა, ამიტომ წინასწარ იცოდეთ, რას უნდა მიაქციოთ ყურადღება. თუ წირვაზე ვერ მიხვედით, ნაშუადღევს დაბრუნდით, როცა ხალხი იკლებს.

• სვეტიცხოვლის სვეტი. ტაძრის ცენტრალურ ნაწილში მოხატული სვეტი დგას ჩარდახით. გადმოცემით, ის სიდონიას საფლავზე აღმართული „ცხოველი სვეტის“ ადგილს აღნიშნავს.
• უფლის საფლავის სამლოცველო. სამხრეთ კედელთან, ტაძრის შიგნით, XIII–XIV საუკუნეების მიჯნის პატარა ქვის ეკლესიაა — იერუსალიმის უფლის საფლავის სიმბოლური ასლი.
• მეფეთა საფლავები. იატაკში საფლავის ქვებია, მათ შორის ვახტანგ გორგასლისა და ერეკლე II-ის.
• ფრესკები. მოხატულობის უმეტესი ნაწილი XVII საუკუნისა და უფრო გვიანდელია. კედლებზე მოძებნეთ ზოდიაქოს ნიშნები — მართლმადიდებლური ტაძრისთვის იშვიათობა.

გარედან ტაძარს ჩრდილოეთიდან შემოუარეთ. კედელზე მაღლა რელიეფია: ხელი კუთხედით და წარწერა „ხელი არსუკისძისა, მონისა ღმრთისა, შენდობა“. მასთან დაკავშირებულ თქმულებას ხუროთმოძღვრის ხელის მოკვეთის შესახებ კონსტანტინე გამსახურდიას რომანმა „დიდოსტატის მარჯვენა“ მოუტანა სახელი, მაგრამ ისტორიკოსები მას გადმოცემად მიიჩნევენ.

როგორ აღინიშნება დღესასწაული

დილით სვეტიცხოველში სადღესასწაულო ლიტურგიას სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი აღავლენს. წირვას მთელი ქვეყნიდან ჩამოსული სასულიერო პირები, ოფიციალური პირები და ათასობით მორწმუნე ესწრება — ტაძარშიც და ეზოშიც ძალიან ვიწროა.

ბოლო წლებში ამ დღეს ხშირად მასობრივი ნათლობა იმართება არაგვისა და მტკვრის შესართავთან, ტაძრის გალავანთან ახლოს. მცხეთის ქუჩებში ბაზრობაა: ჩურჩხელა, თაფლი, შინაური ღვინო და ყველი, ხელნაკეთი ნივთები. გამოდიან ფოლკლორული ანსამბლები, ბევრი ეროვნულ სამოსში — ჩოხასა და ახალუხშია.

დღესასწაული საღამომდე გრძელდება, შემდეგ კი ოჯახები სუფრას სახლში ან მცხეთის რესტორნებში შლიან. თუ ქალაქში ჭამა გსურთ, მაგიდა წინასწარ დაჯავშნეთ: ამ დღეს ადგილი ცოტაა.

როგორ ჩავიდეთ და სად დავდგეთ

• მანქანით ან გიდთან ერთად. თბილისიდან დაახლოებით 30–40 წუთი. დღესასწაულზე ტაძართან ძალიან ბევრი მანქანაა, ამიტომ მზად იყავით, რომ მანქანა ცენტრიდან მოშორებით დატოვოთ და ფეხით გაიაროთ.
• მარშრუტკით. მცხეთისკენ მარშრუტკები მეტრო „დიდუბიდან“ გადის. 14 ოქტომბრის დილით გადატვირთულია, ჯობს 9:00-მდე გახვიდეთ.
• ექსკურსიით. მცხეთის ექსკურსიაზე გიდი თბილისში აგიყვანთ, ტაძარს დაგათვალიერებინებთ და წირვას აგიხსნით. ₾98-დან ერთ ადამიანზე, ნახევარი დღე.

თუ წირვის ნახვა გსურთ, ტაძართან 9–10 საათისთვის იყავით. თუ ბაზრობა და განწყობა უფრო გაინტერესებთ, შუადღისას მოდით, როცა მთავარი წირვა დასრულდება.

რჩევები დღესასწაულის დღისთვის

• ჩაცმულობა. ქალებს — მუხლს ქვემოთ კაბა და თავსაფარი, მამაკაცებს — გრძელი შარვალი. ოქტომბრის შუა რიცხვებში დილით დაახლოებით +10 °C-ია, დღისით +20 °C-მდე.
• ფეხსაცმელი. პარკინგიდან ტაძრამდე ქვაფენილზე 15–20 წუთის სავალი შეიძლება იყოს.
• ნაღდი ფული. ბაზრობაზე ბევრი გამყიდველი მხოლოდ ნაღდ ლარს იღებს.
• ბავშვებთან ერთად. წირვისას შიგნით ძალიან ვიწროა — პატარა ბავშვებით ნაშუადღევს, ბაზრობასა და კონცერტებზე ჩადით.
• უკან დაბრუნება. საღამოს მცხეთა–თბილისის გზა გადატვირთულია: წამოდით 17:00-მდე ან 20:00-ის შემდეგ.
• 2027 წელი. 14 ოქტომბერი ხუთშაბათია. პარასკევს დასვენება აიღეთ და გრძელი შაბათ-კვირა გამოვა: დღესასწაულზე მცხეთა, მეორე დღეს კი კახეთი რთველის შუაგულში.

დღესასწაულის დღის გეგმა მცხეთაში

სამთავროში წმინდა გაბრიელის (ურგებაძის) საფლავთან ყოველთვის ბევრი მლოცველია. აქვე განისვენებენ მეფე მირიანი და დედოფალი ნანა.

კიდევ რა ვნახოთ მცხეთაში ამ დღეს

• ჯვრის მონასტერი ქალაქის თავზე, VI საუკუნე — აქედან საუკეთესო ხედია სვეტიცხოველსა და მდინარეების შესართავზე.
• სამთავროს მონასტერი — დედათა მონასტერი, სადაც, გადმოცემით, წმინდა ნინო ცხოვრობდა.

სხვა სალოცავები ახლოს — სტატიაში საქართველოს მონასტრები.

მცხეთა ნებისმიერ დღეს მიყვარს, მაგრამ 14 ოქტომბერს სულ სხვა ქალაქია. სვეტიცხოვლის ირგვლივ მშვიდ ქუჩებს მლოცველები, ჩურჩხელისა და ღვინის დახლები ავსებს, ხალხური სიმღერები კი პირდაპირ ქუჩაში ისმის. თუ გინდათ გაიგოთ, რატომ არის მცხეთა ქართველებისთვის ასე ძვირფასი, სწორედ ამ დღეს ჩამოდით. თუ სიმშვიდე და ტაძრის მშვიდი ფოტოები გჭირდებათ, სხვა ნებისმიერი დღე აირჩიეთ.

წყაროები

• საქართველოს შრომის კოდექსი, მუხლი 20 — უქმე დღეები (მაცნე)
• UNESCO: მცხეთის ისტორიული ძეგლები (სვეტიცხოველი, ჯვარი)
• საქართველოს საპატრიარქოს ოფიციალური საიტი