საქართველოს ციხე-სიმაგრეები: 14 ადგილი, ისტორია და მარშრუტები

საქართველოში ციხე თითქმის ყველა გზაზე დგას: ქვეყანა საუკუნეების განმავლობაში იმპერიებს შორის მდებარეობდა და ყველა ხეობას დაცვა სჭირდებოდა. ამ კედლების უმეტესობა დღეს ნანგრევია უნიშნო ბილიკის ბოლოს. ქვემოთ — თოთხმეტი ციხე, რომლებიც, ჩემი აზრით, მგზავრობის ღირსია: ერთ დღეში მიხვალთ, შიგნით სანახავი ბევრია და გზად სხვა ადგილებთან შეთავსება მარტივია.

ციხეები ერთ ცხრილში

მანძილები გზით არის მითითებული. ნავიგატორის მიერ ნაჩვენებ დროს დაახლოებით მეოთხედი დაუმატეთ: სერპანტინები, რემონტი და გაჩერებები ფოტოსთვის. ტირე სვეტში „შესვლა“ ნიშნავს, რომ ფიქსირებული ბილეთი არ არის ან ფასი ადგილზე სჯობს გადაამოწმოთ.

თბილისი და შემოგარენი

ნარიყალა

ციხე ძველი ქალაქის თავზე, საიდანაც თბილისის დათვალიერებას უმეტესობა იწყებს. პირველი კედლები IV საუკუნით თარიღდება; შემდეგ მათ არაბები, ქართველი მეფეები და სპარსელები ამატებდნენ. შესვლა უფასოა, ზემოთ ფეხით ან რიყის პარკიდან საბაგიროთი ახვალთ. ასვლისა და საუკეთესო ხედების შესახებ ყველაფერი — ჩემს სტატიაში ნარიყალას ციხე, გიდთან ერთად გასეირნება კი შედის ნარიყალას ექსკურსიაში ₾135-დან.

ანანური

XVII საუკუნის ციხე-მონასტერი ჟინვალის წყალსაცავის ნაპირზე, თბილისიდან 65 კმ-ში. გალავნის შიგნით ორი ეკლესიაა ჩუქურთმიანი ფასადებით და საგუშაგო კოშკი ფირუზისფერ წყალზე ხედით. ანანური საქართველოს სამხედრო გზის პირველი დიდი გაჩერებაა, ამიტომ მას უმეტესად ყაზბეგისკენ მიმავალ გზაზე ნახულობენ. ცალკე მოგზაურობისთვის — ექსკურსია ანანურში ₾175-დან.

უჯარმა

V საუკუნის ციხის ნანგრევები, რომელსაც ვახტანგ გორგასალს უკავშირებენ, თბილისიდან 40 კმ-ში, კახეთის ძველ გზაზე. ტურისტები თითქმის არ არიან, ხედი იორის ხეობაზე კი შესანიშნავია — კარგი მოკლე გაჩერება კახეთისკენ მიმავალ გზაზე.

სამხრეთი: სამცხე-ჯავახეთი

რაბათი

საქართველოს ყველაზე ფოტოგენური ციხე ახალციხეში დგას. პირველი სიმაგრეები IX საუკუნეში გაჩნდა; შუა საუკუნეებში აქ ჯაყელთა რეზიდენცია იყო, მოგვიანებით კი — ოსმალთა სიმაგრე. შიგნით არის ეკლესია, მეჩეთი, სინაგოგა, სასახლე, მუზეუმი და სათვალთვალო კოშკები. ქვედა ეზო უფასოა; ზედა ნაწილი საქართველოს მოქალაქეებისთვის ₾10 ღირს, უცხოელებისთვის ₾20, მუზეუმი — დამატებით ₾15.

ხერთვისი

ციხე კლდეზე მტკვრისა და ფარავნის შესართავთან — საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი. ის გამოქვაბული ქალაქის, ვარძიის, გზაზე დგას, მასზე დაახლოებით 15 კმ-ით ადრე, და გზატკეცილიდან კარგად ჩანს. სწორედ ის არის ამ სტატიის მთავარ ფოტოზე.

რაბათი და ხერთვისი კარგად ერწყმის ვარძიასა და ბორჯომს — იხილეთ რეგიონის გვერდი სამცხე-ჯავახეთი. თუ გზა ძალიან გრძელია, რაბათი შედის უფრო მოკლე ბორჯომის ექსკურსიაშიც ₾178-დან.

აღმოსავლეთი: კახეთი

გრემი

XVI საუკუნის სამეფო ციტადელი ბორცვზე ალაზნის ველის თავზე. კახეთის ძველი დედაქალაქიდან შემორჩა მთავარანგელოზთა ეკლესია, კოშკი პატარა მუზეუმით და გალავანი. კოშკი და მუზეუმი დაახლოებით ₾10 ღირს. როგორ ჩავრთოთ გრემი ღვინის დღეში, ვწერ კახეთის გზამკვლევში.

სიღნაღის გალავანი

სიღნაღი ბორცვზე მდებარე ქალაქია, რომელსაც XVIII საუკუნის გალავანი ორ ათეულამდე კოშკით აკრავს. მის ნაწილზე გასეირნება შეიძლება ალაზნის ველისა და ჰორიზონტზე კავკასიონის ხედით. გალავანი შედის სიღნაღის ექსკურსიაში ₾175-დან.

ცენტრი: შიდა ქართლი

გორისციხე

ციხე კლდოვან ბორცვზე, გორის ცენტრში. ასვლას ათი წუთი სჭირდება, ზემოდან კი მთელი ქალაქი და მტკვრის ხეობა ჩანს. მას ჩვეულებრივ გამოქვაბულ ქალაქ უფლისციხესთან ერთად ნახულობენ — ასეა აგებული ექსკურსია გორსა და უფლისციხეში ₾155-დან. რეგიონზე მეტი — შიდა ქართლი.

შავი ზღვის სანაპირო

გონიო

რომაული ციხე აფსაროსი ბათუმიდან 13 კმ-ით სამხრეთით, თითქმის თურქეთის საზღვართან: მძლავრი კედლებისა და კოშკების მართკუთხედი, გათხრები და პატარა მუზეუმი. გადმოცემით, აქ მოციქული მატათია არის დაკრძალული. უცხოელებისთვის შესვლა დაახლოებით ₾15-ია. გონიო არჩევითი გაჩერებაა ბათუმის ერთდღიან ტურში თბილისიდან ₾250-დან.

პეტრა

VI საუკუნის ბიზანტიური ციხე ციხისძირში, ბათუმიდან 21 კმ-ით ჩრდილოეთით. შემორჩა კედლები ბორცვზე, უშუალოდ ზღვის თავზე, და ბაზილიკის ნანგრევები — კარგი გაჩერება ბათუმსა და ქობულეთს შორის. სანაპიროს სხვა ღირსშესანიშნაობები — გვერდზე აჭარა.

კიდევ ოთხი ციხე, რომლისთვისაც გზიდან გადახვევა ღირს

ბატონის ციხე, თელავი

„ბატონის ციხე“ თელავის ცენტრში XVII–XVIII საუკუნეებში კახეთის მეფეთა რეზიდენცია იყო. გალავნის შიგნით შემორჩენილია ერეკლე II-ის სასახლე, ორი ეკლესია და მუზეუმი არქეოლოგიური აღმოჩენებით, ხელნაწერებითა და პატარა სურათების გალერეით. დათვალიერებას საათზე ნაკლები სჭირდება, ამიტომ ციხე კახეთში ნებისმიერ ღვინის დღეს მარტივად ერგება.

კვეტერა

ციხე ტყიან გორაზე სოფელ ნადუქნართან, ახმეტის მუნიციპალიტეტში — ოდესღაც შუა საუკუნეების ქალაქის ციტადელი. პირველად XI საუკუნეში მოიხსენიება. შიგნით X საუკუნის დასაწყისის პატარა ოთხაფსიდიანი ეკლესიაა, რომელიც 2013–2014 წლებში აღადგინეს და იუნესკოს წინასწარ სიაშია შეტანილი. ტურისტები აქ გრემზე გაცილებით ნაკლებია.

სურამი

თბილისიდან დაახლოებით 135 კმ, ხაშურიდან დაახლოებით 5 კმ, ბორჯომის გზაზე. შემორჩენილია გალავანი, კოშკი და წმინდა გიორგის ეკლესია. სურამი ლეგენდითაა ცნობილი: კედლები ინგრეოდა, სანამ მასში ჭაბუკი ზურაბი არ ჩააშენეს, და ამბობენ, რომ დედამისი დღესაც დასტირის ნანგრევებს. სერგო ფარაჯანოვმა ეს ამბავი 1985 წლის ფილმში „სურამის ციხის თქმულება“ მოგვითხრო. ეს მოსახერხებელი გაჩერებაა ბორჯომისა ან რაბათისკენ მიმავალ გზაზე.

შატილი

ერთი ციხე კი არა, მთელი გამაგრებული სოფელია ხევსურეთში: ქვის კოშკები საცხოვრებლადაც და თავდაცვისთვისაც გამოიყენებოდა, ორი მთის მდინარის შესართავთან. შატილამდე თბილისიდან დაახლოებით 150 კმ და ოთხი საათია, 2600 მეტრზე მდებარე დათვისჯვრის უღელტეხილის გავლით, გზა კი ჩვეულებრივ მხოლოდ ივნისიდან ოქტომბრამდეა ღია. წადით ოთხთვლიანით ან მძღოლთან ერთად, რომელიც მთის გზებს იცნობს.

როდის ვნახოთ ციხეები

• გაზაფხული და შემოდგომა — საუკეთესო დრო ციხეების უმეტესობისთვის: რბილი დღეები, მწვანე ან ოქროსფერი გორები. შემოდგომის მარშრუტები — სტატიაში საქართველო ოქტომბერში.
• ზაფხული — რაბათში, გონიოსა და გრემში ცხელა, ამიტომ დილით მიდით. სამაგიეროდ, შატილისთვის ეს ერთადერთი სეზონია.
• ზამთარი — ნარიყალასა და ანანურს ნებისმიერ სეზონზე ნახავთ, ხევსურეთის მთის ციხეებამდე კი გზას თოვლი კეტავს.

ნარიყალა ყველაზე ლამაზია მზის ჩასვლისას, როცა გალავნის ქვემოთ ძველი ქალაქის შუქები ინთება.

როგორ მივიდეთ ციხეებამდე მანქანის გარეშე

• ნარიყალა — ძველი ქალაქიდან ფეხით 15–20 წუთში ან საბაგიროთი რიყის პარკიდან.
• ანანური — მის გვერდით სტეფანწმინდის ნებისმიერი მარშრუტკა გადის (₾15 მთელ გზაზე); მძღოლს გაჩერება სთხოვეთ.
• გორისციხე და სურამი — გორსა და ხაშურამდე მარშრუტკები და მატარებლები დადის; გორისციხე გორის ცენტრშია, სურამამდე კი ხაშურიდან დაახლოებით 5 კმ-ია ტაქსით.
• რაბათი — თავად ახალციხეში დგას, სადაც თბილისიდან და ბორჯომიდან მარშრუტკები დადის.
• გონიო და პეტრა — ბათუმიდან ქალაქის ავტობუსით, მარშრუტკით ან Bolt-ით.
• ხერთვისი, კვეტერა და შატილი — პრაქტიკულად მხოლოდ მანქანით ან ტურით.

როგორ გავაერთიანოთ ციხეები ერთ მარშრუტში

• თბილისი, ნახევარი დღე: ნარიყალა და ძველი ქალაქი ფეხით.
• ჩრდილოეთი, ერთი დღე: ანანური ყაზბეგისკენ მიმავალ გზაზე.
• კახეთი, ერთი დღე: უჯარმა, გრემი და სიღნაღის გალავანი მარნებს შორის.
• სამხრეთი, გრძელი დღე: ბორჯომი, რაბათი, ხერთვისი და ვარძია — გასვლა დილის 7 საათზე.
• აჭარა, ნახევარი დღე: გონიო და პეტრა ბათუმიდან.

თუ კედლების გარდა ძველი ტაძრებიც გაინტერესებთ, ნახეთ საქართველოს მონასტრები — ბევრი ციხე და მონასტერი ერთსა და იმავე მარშრუტებზეა.