საუკეთესო ქართული ფილმები: კლასიკა, ახალი კინო და გადაღების ადგილები

ქართული კინო ქვეყანაზე ბევრად დიდი რეპუტაციით სარგებლობს. ჩვენს უცხოელ სტუმრებს ხშირად ვურჩევთ რამდენიმე ფილმს მოგზაურობამდე — ეს ქვეყნის იუმორის, სუფრისა და ისტორიის გაგების უსწრაფესი გზაა. ქვემოთ ის სია და ადგილებია, რომლებსაც ყველაზე ხშირად ვასახელებთ.

რით არის ქართული კინო გამორჩეული

ქართულ კინოს საცნობი ინტონაცია აქვს: სევდა და იუმორი ერთ კადრში, სიყვარული პატარა ადამიანისადმი, ბევრი სუფრა, სიმღერა და ბუნება. მძიმე თემებზე გადაღებული ფილმები აქ იშვიათად არის ბოლომდე პირქუში, კომედიები კი თითქმის ყოველთვის ცოტა სევდიანია.

1960–80-იან წლებში სტუდია „ქართულ ფილმში“ მსოფლიო დონის რეჟისორები მუშაობდნენ: თენგიზ აბულაძე, ოთარ იოსელიანი, რეზო ჩხეიძე, ძმები გიორგი და ელდარ შენგელაიები, ლანა ღოღობერიძე. გიორგი დანელია მოსკოვში ცხოვრობდა და მუშაობდა, მაგრამ მისი მთავარი ფილმები საქართველოთია გაჟღენთილი.

მთავარი ქართული ფილმები

საბჭოთა კლასიკა

„ჯარისკაცის მამა“ (1964) — ხანდაზმული კახელი მევენახე გიორგი მახარაშვილი დაჭრილი შვილის საძებნელად ფრონტზე მიდის და ბერლინამდე აღწევს. ყველაზე ცნობილი სცენა — როცა ის ტანკს ვაზის გადათელვის უფლებას არ აძლევს.

„მიმინო“ (1977) — ვერტმფრენის მფრინავი ვალიკო მიზანდარი მთის სოფლებს შორის ფოსტასა და ცხვარს დაატარებს, მაგრამ დიდ ავიაციაზე ოცნებობს. გმირი თელავის მიდამოებიდანაა, მთის სცენები კი თუშეთში, ომალოსა და შენაქოში გადაიღეს. გმირების ძეგლი, ზურაბ წერეთლის ნამუშევარი, 2011 წლიდან თბილისში, ავლაბარში დგას.

„არ დაიდარდო!“ (1969) — დანელიას კომედია რეზო გაბრიაძის სცენარით: ახალგაზრდა ექიმი ბენჯამენ ღლონტი (ვახტანგ კიკაბიძე) XIX–XX საუკუნეების მიჯნაზე პეტერბურგიდან პროვინციაში ბრუნდება და სამუშაოს ნაცვლად მეგობრებთან ქეიფობს. საბჭოთა კინოს საუკეთესო სუფრული სიმღერები სწორედ აქ ჟღერს.

„გიორგობისთვე“ (1966) — ოთარ იოსელიანის დებიუტი კახეთის ღვინის ქარხანაში მომუშავე ახალგაზრდა ტექნოლოგზე, რომელიც გეგმის გამო დაუდუღარ ღვინოს არ უშვებს. „იყო შაშვი მგალობელი“ (1970) — 70-იანი წლების თბილისის პორტრეტი.

თენგიზ აბულაძე და „მონანიება“

აბულაძის ტრილოგია — „ვედრება“ (1967), „ნატვრის ხე“ (1976) და „მონანიება“ (1984) — ქართული კინოს მწვერვალია. „მონანიება“ თაროზე იდო პერესტროიკამდე, 1987 წელს გამოვიდა და კანის ფესტივალის ჟიურის გრან-პრი მიიღო.

ქართული კინოს ისტორია მოკლედ

ქართული კინოს გზა ჯერ კიდევ მუნჯი კინოს ეპოქაში დაიწყო. 1929 წელს კოტე მიქაბერიძემ გადაიღო „ჩემი ბებია“ — ავანგარდული სატირა ბიუროკრატიაზე, რომელიც ათწლეულობით აკრძალული იყო და დღეს კინოს ისტორიის სახელმძღვანელოებში შედის. ნუცა ღოღობერიძე საბჭოთა კავშირის პირველი ქალი კინორეჟისორი იყო; მისი ქალიშვილი ლანა ღოღობერიძე მოგვიანებით თავადაც ცნობილი რეჟისორი გახდა.

ომის შემდგომ წლებში ქართული ფილმები სულ უფრო პირადი და ადამიანური ხდებოდა. „ჯარისკაცის მამაში“ სერგო ზაქარიაძემ ითამაშა მოხუცი მევენახე, რომელიც დღემდე ქართული კინოს ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სახედ რჩება. 1960–80-იანი წლები ოქროს ხანად ითვლება: აბულაძის, იოსელიანისა და შენგელაიების ფილმები საერთაშორისო ფესტივალებზე აჩვენეს.

1990-იანი წლების კრიზისის შემდეგ ქართული კინო ახალმა თაობამ აღადგინა. ნანა ეკვთიმიშვილის, ზაზა ურუშაძისა და ალექსანდრე კობერიძის ფილმები ბერლინისა და სხვა დიდ ფესტივალებზე იყო წარმოდგენილი, და მსოფლიოში ისევ ლაპარაკობენ „ქართულ ტალღაზე“.

ახალი ქართული კინო

• „მანდარინები“ (2013), ზაზა ურუშაძე — გადაღებულია გურიაში, „ოსკარზე“ იყო ნომინირებული.
• „გრძელი ნათელი დღეები“ (2013) და „ჩემი ბედნიერი ოჯახი“ (2017), ნანა ექვთიმიშვილი და სიმონ გროსი.
• „და ჩვენ ვიცეკვეთ“ (2019), ლევან აკინი — ახალგაზრდა მოცეკვავის ისტორია; ცეკვებზე წაიკითხეთ სტატიაში ქართული ცეკვა.
• „დასაწყისი“ (2020), დეა კულუმბეგაშვილი — სან-სებასტიანის „ოქროს ნიჟარა“.
• „რას ვხედავთ, როცა ცას ვუყურებთ?“ (2021), ალექსანდრე კობერიძე — გადაღებულია ქუთაისში, ბერლინალეს FIPRESCI-ს პრიზი.

კიდევ რამდენიმე ფილმი

• „ჩემი ბებია“ (1929), კოტე მიქაბერიძე — ავანგარდული სატირა ბიუროკრატებზე, რომელიც ათწლეულობით იყო აკრძალული.
• „ფიროსმანი“ (1969), გიორგი შენგელაია — ფილმი, რომელშიც თითქოს ფიროსმანის ტილოები ცოცხლდება.
• „შერეკილები“ (1973) და „ცისფერი მთები, ანუ დაუჯერებელი ამბავი“ (1983), ელდარ შენგელაია.
• „სამანიშვილის დედინაცვალი“ (1977), ელდარ შენგელაია, დავით კლდიაშვილის მოთხრობის მიხედვით.
• „დათა თუთაშხია“ (1977–1978), გიული ლორთქიფანიძე — ჭაბუა ამირეჯიბის რომანის ეკრანიზაცია.
• „შაშვი შაშვი მაყვალი“ (2023), ელენე ნავერიანი — იმერულ სოფელში მცხოვრები 48 წლის ქალის სიყვარულის ისტორია, კანის „რეჟისორთა ორკვირეულში“.

უცხოელ სტუმრებს ვურჩევთ ფილმები მარშრუტს მოარგონ: თბილისამდე — „იყო შაშვი მგალობელი“ და „ფიროსმანი“, კახეთამდე — „გიორგობისთვე“ და „ჯარისკაცის მამა“, ქუთაისამდე — კობერიძის ფილმი, მოგზაურობის შემდეგ კი — „მონანიება“ და „მანდარინები“.

გადაღების ადგილები, რომელთა ნახვაც შეიძლება

• თელავი და კახეთი — „მიმინო“, „ჯარისკაცის მამა“, „გიორგობისთვე“: თელავის ტური.
• თუშეთი — „მიმინოს“ მთის კადრები (ომალო, შენაქო): თუშეთის ტური.
• ქუთაისი — „რას ვხედავთ, როცა ცას ვუყურებთ?“: ქუთაისი თბილისიდან.
• თბილისი — „იყო შაშვი მგალობელი“, „და ჩვენ ვიცეკვეთ“, „ჩემი ბედნიერი ოჯახი“.

კახეთის ქალაქებსა და მარნებზე დეტალურად — კახეთის სრული გზამკვლევი.

რას ვუყუროთ განწყობის მიხედვით

• გინდათ გაიცინოთ: „მიმინო“ და „არ დაიდარდო!“ — ქართული იუმორი, რომელშიც ყოველთვის ცოტა სევდაა.
• გინდათ ისტორიის გაგება: „მონანიება“ და „ჯარისკაცის მამა“ — ორი სრულიად განსხვავებული ფილმი იმაზე, რა გადაიტანა ქვეყანამ მეოცე საუკუნეში.
• გინდათ ნელი, პოეტური კინო: „გიორგობისთვე“ და „იყო შაშვი მგალობელი“ — იოსელიანის ადრეული ფილმები, სადაც ცოტა სიტყვაა და ბევრი ცხოვრება.
• გინდათ ახალი კინო: „გრძელი ნათელი დღეები“, „ჩემი ბედნიერი ოჯახი“ და „რას ვხედავთ, როცა ცას ვუყურებთ?“ — დღევანდელი საქართველო და მისი ქალაქები.
• გინდათ ომისა და მშვიდობის ამბავი: „მანდარინები“ — პატარა ფილმი დიდ თემაზე, „ოსკარის“ ნომინანტი.

თუ მხოლოდ ერთი საღამო გაქვთ, დაიწყეთ „მიმინოთი“: ეს ყველაზე ცნობილი ქართული კომედიაა და მის შემდეგ ქართულ იუმორს უკეთ გაიგებთ.

როგორ შევადგინოთ „კინოპროგრამა“ მოგზაურობისთვის

თუ ერთი კვირით მიემგზავრებით, ფილმები მარშრუტის მიხედვით გაანაწილეთ:

1. გამგზავრებამდე: „მიმინო“ და „არ დაიდარდო!“ — განწყობისა და იუმორისთვის.
2. თბილისამდე: „იყო შაშვი მგალობელი“ და „ფიროსმანი“ — ძველი ქალაქი და მისი მხატვარი (თბილისის ისტორია).
3. კახეთამდე: „გიორგობისთვე“ და „ჯარისკაცის მამა“ — მარნებსა და ვენახებს სულ სხვა თვალით დაინახავთ.
4. ქუთაისამდე: „რას ვხედავთ, როცა ცას ვუყურებთ?“ — ქალაქში ფილმის ხიდები და კაფეები მოძებნეთ.
5. მოგზაურობის შემდეგ: „მონანიება“ — მეოცე საუკუნის ისტორიის გასაგებად.

სად ვუყუროთ ქართულ კინოს თბილისში

კინოთეატრი „ამირანი“ კოსტავას გამზირზე და ეროვნული კინოცენტრის დარბაზები რეგულარულად აჩვენებენ ქართულ კლასიკასა და ახალ ფილმებს, ხშირად ინგლისური სუბტიტრებით. ეროვნული კინოცენტრი ფილმების ნაწილს თავის საიტზეც აქვეყნებს. „ამირანში“ შენობის გამოც ღირს მისვლა: ეს ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი კინოთეატრია, სადაც თბილისელები პრემიერებს რამდენიმე თაობაა უყურებენ. ახალი ფილმები სტრიმინგებსა და საფესტივალო პლატფორმებზე გამოდის.

კინოფესტივალები

თბილისის საერთაშორისო კინოფესტივალი დეკემბრის დასაწყისში იმართება, ბათუმის არტჰაუსული კინოს საერთაშორისო ფესტივალი კი სექტემბერში. ქართულ კლასიკასა და ახალ ფილმებს რეგულარულად აჩვენებს კინოთეატრი „ამირანი“ და ეროვნული კინოცენტრი.